Tanzimat'ta Toplum İçin Sanat

Tanzimat'ta Toplum İçin Sanat

Günümüzde ağızlarda sıradan bir sözcük gibi dolaşan, anlamını birçok kimsenin bildiğini sandığı “hürriyet” kelimesini ve anlamını ilk defa duyan, onu anlamaya, yaşamaya çalışan bir toplum için “hürriyet”in ne kadar kıymetli bir sözcük olduğunu hayal edebilir misiniz? Uzun bir dönem toplumumuzda belki ağza bile alınmayan bu kavram, Namık Kemal’in kasidesinde dört bir yanı çınlatır âdeta! Erkek sesi: Ne efsunkâr imişsin ah ey didâr-ı hürriyet Esîr-i aşkın olduk gerçi kurtulduk esâretten” Namık Kemal’in de temsil ettiği Türk aydını Tanzimat’la birlikte yayılan adalet, hak, hürriyet, eşitlik gibi kavramları hemen benimser. Çünkü okumuştur. Çevresinde olup bitenin farkındadır. Başkent İstanbul dışındaki halkın, çoğunun okuma yazma bile bilmediği düşünülürse o dönem sanatçılarının halkı bilinçlendirme, aydınlatma çabaları gayet doğal karşılanır. Namık Kemal ve Ziya Paşa gibi Tanzimat sanatçıları, devlet yönetimini, devlet adamlarını, milletin içinde bulunduğu kötü durumu ortaya koyarak eleştirirler. Terkib-i Bend’inde; Erkek sesi: Sirkat çoğalıp lafz-ı sadâkat modalandı Nâmûs tamam oldu hamiyyet yeni çıktı Düşmanlara ahbabını zemm oldu zerafet Dildârdan agyâra şikâyet yeni çıktı Kadın sesi: diyen Ziya Paşa dönemin bozulan ahlak anlayışını gösterir. Edebiyatımızda yaptığı ilkler ve nesirleriyle ön plana çıkan Şinasi, Batılı anlamdaki ilk tiyatro eserimiz Şair Evlenmesinde görücü usulü ile evlenmeyi eleştirir. Yine aynı eserde rüşvet, yetkisini kötüye kullanan kadı ve imam tipleri de gözler önüne serilir. Refik Halit Karay’ın ifadesiyle “Loş dimağlara ilk keskin ve pratik ışığı dağıtan Ahmet Mithat Efendi ilköğretimin ilk başkanlığını yapar.” Ahmet Mithat Efendi, her türde verdiği sayısız eseriyle halk için bir öğretmen olmuştur. “Ey kâri(‘â’ ince değil, kalın ve uzun okunur.)” şeklinde başlayan cümleleri mutlaka yeni bir bilginin veya bir açıklamanın habercisidir. Tanzimat Edebiyatının yeni çehreli ilk eserleriyle “toplum için sanat” amacını güden sanatçılarımızın halkın uyanışındaki rolü çok büyüktür. Bu dönem, Millî Edebiyatta kendini bulacak halka doğru gidişin önemli bir adımıdır.
qr
İNDİR:
PAYLAŞ:

    Yorum yapabilmek için giriş yapmış olmanız gerekmektedir.