Cumhuriyet Dönemi Öğretici Metin Çözümlemeleri

Cumhuriyet Dönemi Öğretici Metin Çözümlemeleri

Cumhuriyet Döneminde kaleme alınan öğretici metinler, türlerine göre sınıflandırılabilir. Bu türler; makale, deneme, gezi yazısı, anı ve fıkradır. Bu dönemde verilen eserleri yapı, ana fikir ve dil-anlatım özellikleri bakımından incelemek, metinlerin genel özelliklerini görmemizi sağlar. Cemil Meriç’in denemeleri, öğretici metin türleri içerisinde yer almaktadır. Dinleyeceğiniz metin, Cumhuriyet Döneminde aydının düşünce sorumluluğunu sorgulayan bir deneme örneğidir. “... Evet, düşünce adamı bir zümrenin emir kulu değildir. Hiçbir merkezden talimat almaz. Bir partiye bağlı olmayabilir. Ama tarihe angajedir; kucağında yaşadığı topluma angajedir. Yani vatandaş olarak vazifeleri vardır: Belli savaşları kabul etmesi, belli tehlikeleri göze alması lazımdır. Bir devrin şuuru olmak zorundadır o. Başka vazifesi: Bütün hakikatleri yoklamak, bütün yalanların maskesini yırtmak, kalabalığa doğruyu göstermek. Bazen yangın kulesindeki nöbetçi olacaktır, bazen engine açılan geminin kılavuzu. Sokakta insanlar boğazlanırken düşüncenin asaletine sığınarak elini kolunu bağlamak, düşünceye ihanettir.” Cemil Meriç, Mağaradakiler Bu metni yapı bakımından ele aldığımızda ana fikre ulaşmak için anlamlı en küçük birime ulaşmamız gerekir. Bu kelimeler, metnin iskeletini oluşturan anahtar kelimelerdir. Bu kelimeler, aynı zamanda metnin ana fikrini de bulmamızı sağlar. “Düşünen insan, çağının tanığı ve önderi olma sorumluluğunu taşır.” Metnin yapısı, kendi içinde anlam bütünlüğü olan birimlerin bir düzene bağlı olarak birleşmesi sonucu oluşur. Metin, yapı bakımından belirli bir plan dâhilinde ilerleyerek bir duvar oluşturmuştur. Cümleler, anlam birliği hâlinde, tek bir amaca, ana fikrin oluşturduğu çerçeveye hizmet etmektedir. Bu duvarın arasındaki sıvalar ise bağlayıcı unsurlardır. Köprü kelimeler diye de nitelendirebileceğimiz bu ögeler cümle başı edatları, zamirler, sözcük ve sözcük gruplarıdır. Bu kelimeler, okuyucuya bir önceki cümleyi hatırlatır yahut bir sonraki cümleye yönlendirir. Yapıyla birlikte metindeki bir diğer unsur, dil ve anlatım özellikleridir. Deneme, sohbet, anı gibi türlerde dil, öznel bir şekilde kullanılır. Sözcüklere yeni anlamlar yüklenir. “yangın kulesindeki nöbetçi, engine açılan geminin kılavuzu” gibi benzetmeler, bu duruma örnektir. Bilgi, inanç, düşünce farklılığı, kültürel çevre, psikolojik özellikler bakış açısını belirler. Bütün bunlar yazarın anlatımını etkiler.
qr
İNDİR:
PAYLAŞ: