Kayaç Özelliklerinin Yeryüzü Şekillerinin Oluşumuna Etkileri

Kayaç Özelliklerinin Yeryüzü Şekillerinin Oluşumuna Etkileri

Bazen bir inşaat malzemesi bazen de bir takı olarak günlük hayatımızda kullandığımız kayaçlar aslında minerallerin bir araya gelmesiyle oluşmuş maddelerdir. Her kayaç bünyesindeki mineralin özelliğine göre aşınmaya karşı direnç kazanır. Talk ve jips gibi kayaçlar tırnakla çizilebilirken elmas doğadaki en sert mineraldir ve cam kesmede ya da sondaj makinelerinde kullanılır. Kayaçların direnç durumları üzerilerinde oluşacak yeryüzü şekillerini de doğrudan etkiler. Örneğin talk ya da jipslerden oluşan bir arazi kolay aşınıp şekillenirken andezit ve bazalt gibi sağlam volkanik kayaçların bulunduğu arazilerde aşınma daha yavaş gerçekleşir. Aramızda Kapadokya’yı ya da Ürgüp-Göreme-Avanos çevresini görenler mutlaka vardır? İnsanların içlerinde yaşadığı ya da turistik tesisler açtığı bu şekiller acaba nasıl oluşmuştur? Oluşmasında kayaç türleri etkili midir? Peribacaları volkan küllerinin birikmesi sonucu oluşan tüfler ile magmatik kayaçların bir arada bulunduğu arazilerde, sel suları ve rüzgâr aşındırması sonucu oluşur. Çünkü aşınıma karşı dirençsiz olan tüfler sel suları ve dolaylı rüzgâr etkisiyle aşınırken dayanıklı magmatik kayaçlar aşınmadan kalır. Şapka kısmını oluşturan magmatik bazalt kayaçlarının yaptığı basınç zayıf tüflerinde aşınmasını önlediği için koni biçimli yer şekli ortaya çıkar. Nevşehir’de peribacası alanları dünyadaki en büyük peribacası alanı olduğu için ülkemizin önemli doğal turizm varlıklarındandır. Travertenler Yeraltı suyunun bünyesinde bulunan kalsiyum karbonatın sıcak suyun yeryüzüne çıkınca buharlaşıp çökelmesi sonucu oluşur. Travertenler oluşumları bakımından kimyasal tortul kayaçlara en güzel örnektir. Travertenlerin oluşabilmesi için bünyesinde kalsiyum karbonat bulunan jips veya kalker gibi kimyasal tortul kayaçlardan oluşmuş araziler gerekir. Denizli Pamukkale’deki travertenler ülkemizin önemli doğal turizm değerleri arasındadır. Damlataş Mağarası; Antalya’nın Alanya ilçesi sınırları içerisinde bulunan içerisinde binlerce sarkıt, dikit ve sütun bulunan eşiz güzellikte bir mağaradır. Aşınıma karşı dirençsiz kalker yani kireçtaşlarının yaygın olduğu arazide oluşan bu mağara 1948 yılında taş ocağı açma çalışmalarında bulunmuş ve koruma altına alınmıştır. İnsuyu, Karain, Dim ve Ballıca mağaraları da tıpkı Damlataş gibi ülkemizde aşınıma karşı dirençsiz kimyasal tortul kayaçların bulunduğu arazilerde yer altı suları tarafından oluşturulmuş mağaralar örnek verilebilir. Aynı yer şekillerinin aşınıma karşı dirençli olan magmatik ya da metamorfik kayaçların bulunduğu bir arazide oluşma ihtimali çok güçtür. Zaten granit, bazalt ya da gnays gibi aşınıma dirençli olan tabakaların bulunduğu araziler çevresine göre yüksekte kalmış alanlar olarak kendini belli eder. Görüyoruz ki kayaçların mineral yapısı ve aşınıma karşı direnç özellikleri, üzerinde oluşacak yer şekillerini doğrudan etkilemektedir.
qr
İNDİR:
KANALI: Coğrafya
PAYLAŞ:
  • Kayaç Özelliklerinin Yeryüzü Şekillerinin Oluşumuna Etkileri başlıklı video izlenemiyor ve indirilemiyor. saygılarımla arz ederim.

Yorum yapabilmek için giriş yapmış olmanız gerekmektedir.