Türkçe İlk Siyasetname “Kutadgu Bilig”

Türkçe İlk Siyasetname “Kutadgu Bilig”

Türkler, İslamiyetle birlikte yeni bir kültür ve medeniyet halkasına dâhil olmuşlardır. Bu medeniyet halkası Türklerin, sosyal, siyasi ve kültürel hayatını derinden etkilemiş ve tarihsel bir dönüşümü gerçekleştirmiştir. Nitekim bu tarihsel süreç, konu edebiyat olunca XI. yüzyıldan başlayıp XIX. yüzyılın ortalarına kadar devam etmiştir. “İslami Dönem Türk Edebiyatı” denilen bu dönemin ilk eserleri de toplumda meydana gelen kültürel değişimi ve dönüşüme ortaya koyması ve yön vermesi bakımından önemlidir. İlk Müslüman Türk devleti Karahanlılar döneminde yazılan bu kıymetli eserlerden Kutadgu Bilig’i ve bu eserin yazarı Yusuf Has Hacib’i tanıyalım: Türkistan’ın Balasagun şehrinde dünyaya gelen Yusuf Has Hacib, çocukluğunda iyi bir eğitim görmüştür. Yusuf Has Hacib şair kimliğinin yanında aklı, bilgisi, görgüsü, ahlakı ile örnek ve sevilen bir şahsiyet olmuş, bu özellikleriyle kendisine devlet başkanı başdanışmanlığı anlamına gelen “Has Hacib”lik unvanı verilmiştir. Onun değerli eseri Kutadgu Bilig, geçiş döneminin ilk eseridir. Mutluluk veren bilgi anlamına gelen Kutadgu Bilig, mesnevi şeklinde kaleme alınmış, 6645 beyitten oluşan öğretici bir eserdir. Edebiyatımızın ilk mesnevisidir ve aynı zamanda bir siyasetnamedir. Eserin kimi yerinde 173 dörtlük bulunmaktadır ki bu dörtlükler onu geçiş dönemi eseri saymamızda önemli bir etkendir. Ayrıca eserde, yer yer Arapça ve Farsçadan alınmış kelimelerin kullanılması geçiş döneminin bir başka hususiyetidir. Yusuf Has Hacib, bu eserinde dünya ve ahiret hayatında mutlu olmak için yapılması gerekenler, devlet adamlarının nasıl bir siyaset izlemeleri gerektiği hususlarını dile getirir. Canlı bir üsluba sahip olan Kutadgu Bilig, alegorik bir eser olup dört kavram üzerine kurulmuş ve bu kavramlar kişileştirilmiştir. Eserde, bilgi edinmek, okumak, güzel yazmak, çeşitli bilimleri elde etmek ve ahlaki faziletlere sahip olmak konuları işlenmiştir. Aruz ölçüsüyle yazılan Kutadgu Bilig’de iç kafiye ve aliterasyonlar başarılı bir şekilde kullanılmıştır. Ayrıca eser, atasözleri ve bilgece sözlere yer vermesi ile Türk dili ve kültürü için çok önemli bir hazine değerindedir. Kutadgu Bilig, Hakaniye lehçesi diğer adıyla Karahanlı Türkçesi ile yazılmıştır. Hakaniye lehçesi, Uygur Türkçesi ile Harezm Türkçesi arasındaki zaman dilimine karşılık gelir. Türkçenin, Türklerin Orta Asya’da İslamiyeti kabul etmeleriyle başlayıp XIII. yüzyılın başlarına kadar devam eden döneminin adıdır. Karahanlı Türkçesi eserlerinin bir kısmı Uygur alfabesiyle bir kısmı da Arap alfabesiyle yazılmıştır. Örnek olarak mevcut Kutadgu Bilig yazmalarından ikisi Arap, biri de Uygur alfabesiyle kaleme alınmıştır.
qr
İNDİR:

Yorum yapabilmek için giriş yapmış olmanız gerekmektedir.