Asansörler (Kuvvet ve Hareket - 3)

Asansörler (Kuvvet ve Hareket - 3)

Bir an için hayatınızdan asansörleri çıkararak nelerin değişeceğini hayal edin. Bir apartmanın 10. katına merdivenlerden çıkmayı denediniz mi hiç? Yorulmadan aralıksız çıkabildiğimizi varsayalım. Yine de ne kadar zamanımızı alırdı acaba? 18 yaşında sağlıklı bir genç olan Emrah bizim için denemeye karar verdi ve 10. kata bitkin bir halde ancak 3 dakikada ulaşabildi. Zorlansak da evlerimize çıkabildiğimizi düşünelim. Giderek yaygınlaşan gökdelenlerde ne yapardık? Sonuç olarak sadece asansörün varolmaması gökdelenlerin kullanımını, dolayısıyla inşasını imkansız hale getirebilirdi. Tarihte asansörle ilgili ilk belgeler milattan önce iki yüzlü yıllara kadar uzanmaktadır. Milattan önce 236 yılına ait bir belgede ilk asansörün Archimedes (Arşimet) tarafından inşa edildiğinden bahsedilmektedir. Önceleri hayvanlardan yararlanılarak çalıştırılan asansörler uzun zamandır elektrik enerjisiyle çalışan motorlarla hareket ettirilmektedir. Özellikle 1800lü yıllardan sonra giderek yükselen binalarda asansör kullanımı zorunluluk haline gelmiştir. Çok farklı çeşitleri olsa da ipli asansörlerin kullanımı oldukça yaygındır. Daha az yaygın olan hidrolikli asansörlere göre daha verimli ve kullanışlıdır. Çünkü hidrolikli asansörlerde yaklaşık bina uzunluğunda pistonlara ihtiyaç duyulmaktadır. İpli asansör temel olarak kontrol sistemi, elektrik motoru, makara, denge ağırlığı, raylar ve kabinden oluşur. Motorda oluşturulan hareket doğrudan veya dişlilerle makaraya aktarılır. Dönen makara da iplerin dönmesini sağlayarak kabinin yükselmesini veya alçalmasını sağlar. Acaba makara üzerindeki iplerin makarayla birlikte dönmesi nasıl sağlanır? Bunun için makaraya biraz daha yakından bakalım. Gördüğünüz gibi ipler makara üzerindeki oluklara geçirilmiştir. Böylece, makara döndükçe ipler de döner. Makara döndükçe iplerin de dönmesini sağlayan şey sürtünme kuvvetidir. Aslında hayatımızın her anında sürtünme kuvvetiyle iç içeyiz. Hareket edebilmemizi, durabilmemizi, her hangi bir şeyi tutabilmemizi sürtünme kuvvetine borçluyuz. Sürtünme kuvveti her zaman bu kadar yararlı değildir. Basit makinelerden karmaşık motorlara kadar kullandığımız hemen her alet veya araçta sürtünme kuvveti verimin azalmasına sebep olur. Araçları hareket ettirmek için kullandığımız petroldeki kimyasal enerjinin önemli bir bölümü motorda oluşan sürtünme kuvvetlerinden dolayı ısı enerjisine dönüşür. Bir müddet çalışmış olan bir aracın motoru çıplak elle dokunulamayacak kadar sıcak olur. Asansörlerde de kullanılan elektrik enerjisinin bir kısmı sürtünme kuvvetleri nedeniyle ısı enerjisine dönüşür Makara örneğimizde olduğu gibi sürtünme kuvvetinin etkidiği cisimler birbirlerine göre hareket etmiyorsa oluşan kuvvete “statik sürtünme kuvveti” denir.
qr
İNDİR: Videoyu İndir
KANALI: Fizik

    Yorum yapabilmek için giriş yapmış olmanız gerekmektedir.