Tanzimat Dönemi Öğretici Metinlerinde Ana Düşünce

Tanzimat Dönemi Öğretici Metinlerinde Ana Düşünce

Günümüzde “demokrasi”, “seçme ve seçilme hakkı”, “hükûmet” kavramları hiç kimsenin yabancı olmadığı kavramlardır. Hatta ilköğretim dahil tüm eğitim kademelerinde “okul öğrenci meclisi seçimleri” çocuk yaşta öğrencilerin bile bilinç kazandığı uygulamalar bütünüdür. Demokratik seçim yöntemi, Tanzimat Dönemi’nden önce yerel yönetimlerde hissedilse bile ülke çapında yaygın hâle gelmesi Tanzimat Fermanı’yla olur. Tabii ki, yönetici ve vatandaşın yükümlülükleri hakkında hiçbir fikri olamayan halkı bilinçlendirmek dönemin aydınlarına düşer. “…Hükûmet görevini üzerine alanlar, toplumdaki bireylerden biridirler; ‘şartlı, bir kayda bağlı olarak görevli’ oldukları için üzerlerine resmî olarak aldıkları görevlere ve o görevlerin şartlarına kendileri uydukları sürece halktan da söylediklerini yapmalarını isteyebilirler. Bu kişiler; kendi görevlerinde tembellik ederlerse kendilerine uyanlardan (halktan), herhangi bir şey isteme hak ve yetkisini de kaybederler. Bir mahallenin sakinleri, bir araya gelerek birini ‘muhtar’ seçmekle o kişiyi içlerinden dışarı çıkarmıyorlar; sadece kendilerine karşı bazı vazifeleri yerine getirmesi için sorumlu kıldıkları bir ‘geçici vekil’ durumuna getiriyorlar.” Bu metin, toplumda “yönetici” konumundaki insanların yetkileri hakkında halkı bilgilendirmek, açıklama yapmak amacıyla yazılmış öğretici bir metindir. Mizancı Murat’ın makalesine göre “Bir toplumdaki bütün insanlar eşittir, bazılarının ‘yönetici’ konumunda olmaları onları üstün kılmaz; o insanlar, görevlerinin gereklerini yerine getirmezlerse halktan da bir şey isteme hakkına sahip değildirler.” Bu, aynı zamanda metindeki ana düşüncedir. Yazıdaki diğer cümleler ve yardımcı fikirler, bu ana düşüncenin etrafında birleşirler. Her söz, her cümle bu iletiyi açıklamak, örneklemek, desteklemek amacıyla kullanılır. Ana düşünce; konu, hedef kitle ve amaç çerçevesinde şekillenir. Türk Edebiyatında bu tür öğretici metinler, Tanzimat’la birlikte yeniden gün ışığına çıkmıştır. Makale, fıkra, tenkit, deneme gibi adlar alan yeni öğretici metinler bir ana düşünce etrafında oluşur. Yazarın içinde bulunduğu dönem ve yaşadığı ortam da doğal olarak ana fikirde belirleyici rol oynar. Tanzimat Dönemi’nde bu ana düşünce özgürlük, hak, eşitlik, hukukun üstünlüğü gibi o dönemde pek aşina olmadığımız güçlü kavramların etkisi altında ortaya çıkar.
qr
İNDİR:

Yorum yapabilmek için giriş yapmış olmanız gerekmektedir.