Elektrik Motorları (Elektrik ve Manyetizma - 2)

Elektrik Motorları (Elektrik ve Manyetizma - 2)

Motorlar hayatımızın vazgeçilmez bir parçasıdır. Kimi zaman fark etmesek de, her gün değişik boyutlarda çok sayıda motorla karşılaşır ve onlardan yararlanırız. Acaba bizim için vazgeçilmez olan motorlar nasıl çalışır? Yapısı ne kadar karmaşıktır? Çevremizdeki basit araçlarla biz de bir motor yapabilir miyiz? Bu bölümde bu ve benzeri sorulara cevap arayacağız.Motorların bir çok çeşidi vardır ancak hepsinin temel amacı farklı bir enerji biçimini kullanarak kinetik enerji oluşturmak yani hareket sağlamaktır. Motorlar, kimi zaman otomobillerde olduğu gibi petrol ürünlerindeki kimyasal enerjiyi kimi zaman ise elektrik enerjisini kullanarak hareket oluşmasını sağlar. Otomobillerde kullanılanlar dört veya daha fazla silindirli, dört zamanlı, içten yanmalı motorlara örnektir. Bizim çalışma prensibini anlamaya çalışacağımız motor ise, günlük hayatımızda hemen her yerde kullandığımız elektrik motorudur. Elektrik enerjisinin mekanik enerjiye dönüşümü ilk defa 1821 yılında Michael Faraday tarafından gösterilmiş ve 19. yüzyıl boyunca giderek daha verimli motorlar üretilmiştir. Motorun icat edilmesiyle, fizikte elektrik ve manyetizma alanındaki gelişmeler yakından ilişkilidir. Biz de motorun çalışma prensibini anlayabilmek için bu iki kavramın birbiriyle ilişkisini inceleyelim. Milattan önceki zamanlarda bile manyetizmanın etkileri bilinmekteydi. Ancak çok uzun zaman, elektrik ve manyetizmanın birbirinden bağımsız, iki farklı kavram olduğu düşünülmüştür. 1820 yılında Hans Christian Oersted’in, bir deney düzeneği hazırlarken, üzerinden akım geçen telin yakınındaki bir pusulayı saptırdığını gözlemlemesi elektromanyetizma kavramı için bir dönüm noktası olmuştur. Oersted bu gözlemin ardından çalışmalarını derinleştirmiş ve elektrik akımının manyetik alana sebep olduğu sonucunu çıkarmıştır. Akım geçen bir telin etrafına çok sayıda pusula koyarsak her birinin oluşan manyetik alanın etkisiyle saptığını görürüz. Mıknatısların çevresinde oluşturdukları manyetik alanı demir tozu kullanarak gözlemleyebiliyoruz. Acaba, benzer şekilde akım geçen bir telin oluşturduğu manyetik alanı da gözlemleyebilir miyiz? Beraber deneyelim. Mıknatısın demir tozlarıyla oluşturduğu deseni görebiliyor musunuz? Şimdi de akım geçen bir teli kağıdın ortasından geçirerek çevresindeki demir tozlarının hareketlerini görelim.Yaptığımız etkinlikte meydana gelen desenin sebebi demir tozlarından her birinin mıknatıslanarak belli bölgelerde kümelenmesidir. Aslında bu çizgiler manyetik alanın anlaşılmasında ve gösteriminde kolaylık sağlaması için kullanılan modellerdir. Ve bu modeller bizim, etkinlikte kağıt üzerinde olması nedeniyle, gözlemlediğimiz gibi 2 boyutlu değil 3 boyutludur. Bu durumda mıknatıs gibi üzerinden akım geçen tel de etrafında manyetik alan oluşturur. Peki elektrik akımı manyetik alan oluşturduğuna göre, başka bir manyetik alan içerisine akım geçen bir tel bırakılırsa ne olur?
qr
İNDİR:
KANALI: Fizik
  • 9.57 saniyedeki şekilde çubuk mıknatısın manyetik alan çizgi yönleri yanlış gösterilmiş

Yorum yapabilmek için giriş yapmış olmanız gerekmektedir.